Contemporary Economics supports GIKA

Issues

full text available abstract only
Volume 10 (2016) Volume 9 (2015) Volume 8 (2014) Volume 7 (2013) Volume 6 (2012) Volume 5 (2011) Volume 4 (2010) Volume 3 (2009) Volume 2 (2008) Volume 1 (2007)

Volume 9 Issue 4 (2015)

Wstęp original article

pp. 13-15 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.176

Janusz Czapiński, Tomasz Panek

Abstract

Wstęp

Główne wyniki i wnioski original article

pp. 16-24 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.177

Abstract

Główne wyniki i wnioski

Metoda badania original article

pp. 25-35 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.178

Tomasz Panek, Janusz Czapiński, Irena E. Kotowska

Abstract

Metoda badania

Warunki życia gospodarstw domowych. Dochody i sposób gospodarowania dochodami original article

pp. 36-50 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.179

Tomasz Panek, Janusz Czapiński

Abstract

W rozdziale tym omówione zostało zróżnicowanie dochodu gospodarstw domowych w różnych przekrojach społecznych, zmiana dochodu w okresie czterech lat, radzenia sobie gospodarstw domowych w aktualnej sytuacji finansowej. Stwierdziliśmy, że o ostatnich dwóch latach dochód gospodarstw domowych na jednostkę ekwiwalentną wzrósł w ujęciu realnym o 16 proc. W ostatnich czterech latach znacząco spadł odsetek gospodarstw domowych wiążących koniec z końcem z wielką trudnością (o ponad 4 punkty procentowe) oraz z trudnością (o prawie 3 punkty procentowe).

Warunki życia gospodarstw domowych. Wyżywienie original article

pp. 51-53 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.180

Tomasz Panek, Janusz Czapiński

Abstract

W ostatnich czterech latach nastąpiła poprawa stopnia zaspokojenia potrzeb gospodarstw domowych we wszystkich grupach artykułów żywnościowych z wyjątkiem cukru.

Warunki życia gospodarstw domowych. Zasobność materialna original article

pp. 54-89 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.181

Tomasz Panek, Piotr Białowolski, Irena E. Kotowska, Janusz Czapiński, Justyna Pytkowska, Katarzyna Pawlak, Tadeusz Szumlicz

Abstract

W ostatnich latach wzrósł odsetek gospodarstw domowych wyposażonych w różne dobra trwałego użytku. W okresie marzec 2011 – marzec/czerwiec 2015 nastąpił znaczący wzrost odsetka gospodarstw domowych posiadających oszczędności (o ponad 7 punktów procentowych). Prawie 34 proc. badanych gospodarstw domowych deklarowało w marcu/czerwcu 2015 r. korzystanie z pożyczek i kredytów. Zadłużenie gospodarstw domowych najczęściej wynosiło powyżej ich rocznych dochodów (zadłużenie w tej wysokości zgłaszało prawie 33 proc. zadłużonych gospodarstw). Odsetek gospodarstw domowych korzystających z pożyczek i kredytów w okresie marzec 2011 – marzec/czerwiec 2015 znacząco spadł (o ponad 8 pp.). W porównaniu y 2013 r. wzrosło zaufanie do instytucji finansowych.

Warunki życia gospodarstw domowych. Warunki mieszkaniowe original article

pp. 90-96 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.182

Tomasz Panek, Janusz Czapiński

Abstract

3,3 proc. badanych gospodarstw domowych nie zamieszkiwało w marcu/czerwcu 2015 r. samodzielnie. Odsetek ten spadł w okresie marzec 2011-marzec/czerwiec 2015, o prawie 1 punkt procentowy. W ciągu ostatnich czterech lat obserwujemy wzrost odsetka mieszkań wyposażonych we wszystkie uwzględnione w badaniu urządzenia i instalacje.

Warunki życia gospodarstw domowych. Edukacja original article

pp. 97-107 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.183

Izabela Grabowska, Irena E. Kotowska, Tomasz Panek

Abstract

Nastąpiła dalsza poprawa korzystania z usług żłobków i przedszkoli – z 34 proc. w 2013 roku do 37 proc. w 2015 roku. Jest ona kontynuowana niemal we wszystkich klasach miejscowości zamieszkania, za wyjątkiem miast najmniejszych. W 2015 roku wskaźnik korzystania z usług edukacyjnych w grupie wieku 20-24 lata wyniósł 53 proc. Zaobserwowany w poprzednich rundach badania trend spadkowy tego wskaźnika uległ zintensyfikowaniu i widoczny był we wszystkich typach miejscowości zamieszkania z wyjątkiem mieszkańców dużych miast, gdzie wystąpiła stabilizacja. Mimo zmniejszenia się różnic terytorialnych pomiędzy miastem a wsią są one i tak wciąż znaczące. Zakres korzystania z usług edukacyjnych zmniejsza się zdecydowanie wśród osób w wieku 25-29 lat i wyniósł w ostatniej rundzie 14 proc., jednak trend spadkowy notowany od 2009 roku uległ zahamowaniu. Poziom aktywności edukacyjnej osób w wieku 30-39 lat pozostaje bardzo niski (3 proc.), ulegając dalszemu obniżeniu w 2015 roku. Utrzymuje się brak skłonności do korzystania z usług edukacyjnych osób w wieku powyżej 39 lat. Zdecydowana większość gospodarstw domowych chciała w 2015 r., aby ich dzieci ukończyły szkołę wyższą na poziomie magisterskim (ponad 73 proc.). Natomiast prawie 13 proc. gospodarstw uważało za wystarczający poziom wykształcenia dla ich dzieci ukończenie technikum lub liceum zawodowego, a prawie 11 proc. — szkoły wyższej zawodowej (licencjat).

Warunki życia gospodarstw domowych. Kultura i wypoczynek original article

pp. 108-115 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.184

Tomasz Panek, Janusz Czapiński

Abstract

29 proc. badanych gospodarstw domowych deklarowało w 2015 r., że musiało z powodów finansowych zrezygnować w ciągu ostatniego roku z wyjścia do teatru, opery, operetki, filharmonii i koncertu, ponad 27 proc. z wyjścia do kina, a ponad 22 proc. zwiedzenia muzeum czy też wystawy. Nastąpiła jednak pod tym względem znacząca poprawa w ciągu ostatnich czterech lat. Nieco ponad 52 proc. gospodarstw zakupiło w 2014 roku książki (inne niż podręczniki i instrukcje), nieco więcej niż w 2012 r. (47,6 proc.). Największy odsetek nabył nie więcej niż 3 książki. Procent gospodarstw domowych zmuszonych w 2015 r. do rezygnacji z wyjazdów wypoczynkowych z powodów finansowych wahał się od prawie 35 proc. w przypadku wyjazdów rodzinnych (dorośli i dzieci) do prawie 40 proc. dla wyjazdów dorosłych. Jednakże obserwujemy znaczącą poprawę w tym zakresie w stosunku do 2011 r.

10 

Warunki życia gospodarstw domowych. Opieka zdrowotna original article

pp. 116-126 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.185

Janusz Czapiński, Tomasz Panek

Abstract

Według deklaracji gospodarstw domowych w 2015 r. ponad 93 proc. z nich w ciągu ostatniego roku korzystało z placówek służby zdrowia opłacanych przez NFZ, ale jednocześnie prawie 54 proc. z nich korzystała z usług placówek, w których trzeba płacić z własnej kieszeni i tylko niecałe 7 proc. z palcówek opłacanych przez pracodawcę, który wykupił abonament. W ciągu roku poprzedzającego badanie, wśród gospodarstw domowych potrzebujących zakupić leki lub usługi zdrowia, najczęściej dochodziło do rezygnacji z powodu braku pieniędzy z wyjazdu do sanatorium, z uzyskania protez zębowych oraz z zabiegów rehabilitacyjnych. W ostatnich czterech latach odsetek gospodarstw domowych zmuszonych do takich rezygnacji spadł znacząco we wszystkich usługach ochrony zdrowia, poza zabiegami rehabilitacyjnymi. Niemal połowa gospodarstw ponosi jakieś wydatki na usługi zdrowotne z własnej kieszeni. Przeciętnie najwięcej kosztowały gospodarstwa ponoszące dany rodzaj wydatków leczenie i badania ambulatoryjne (591 zł), w dalszej kolejności był zakup leków i innych artykułów farmaceutycznych (376 zł); tzw. dowody wdzięczności, czyli „łapówki”, dzięki którym próbowano pozyskać lepszą czy szybszą (np. większe zainteresowanie problemami pacjenta, więcej troski o jego zdrowie, wybór lekarza operującego lub opiekującego się pacjentem w szpitalu, przyspieszenie usługi itp.) to średnio 377 zł. Przeciętna opłata w szpitalu publicznym wyniosła 293 zł, a wysokość szczerego dowodu wdzięczności wręczanego za już uzyskaną opiekę wyniosła średnio 148 zł. W ostatnich czterech latach wzrósł odsetek gospodarstw domowych płacących „łapówki” i znacząco wzrosła realna wysokość „łapówek” (o 16,6 proc.)

11 

Warunki życia gospodarstw domowych. Analiza porównawcza warunków życia gospodarstw domowych w układzie wojewódzkim original article

pp. 127-130 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.186

Tomasz Panek

Abstract

Porównanie poziomu warunków życia gospodarstw domowych w układzie wojewódzkim zostało przeprowadzone w oparciu o taksonomiczną miarę warunków życia. Warunki życia gospodarstw domowych były przy tym rozpatrywane przez pryzmat możliwości finansowych zaspokojenia ich potrzeb. Wyodrębniono pięć grup województw.

12 

Warunki życia gospodarstw domowych. Rynek pracy original article

pp. 131-175 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.187

Paweł Strzelecki, Katarzyna Saczuk, Izabela Grabowska, Irena E. Kotowska

Abstract

W latach 2013-2015 sytuacja na polskim rynku pracy wyraźnie się poprawiła. Stopa bezrobocia obniżyła się poniżej 8 proc. i wzrosła aktywność zawodowa, co zrównoważyło niekorzystny trend spadku ludności w wieku produkcyjnym. Niemniej w dalszym ciągu utrzymywał się najwyższy w Unii Europejskiej odsetek pracujących na podstawie różnego typu umów czasowych. Zatrudnieni w ten sposób stanowili blisko 30% wszystkich pracujących w gospodarce. Segmentacja rynku pracy dotyczy trwałego podziału rynku pracy na część lepszą oraz gorszą, która obejmuje osoby pracujące stale na podstawie niestabilnych i niskopłatnych umów. Podział ten do 2011 roku występował w ograniczonym zakresie, bo pracujące w ten sposób osoby młode z czasem znajdowały lepszą pracę. W ostatnich 4 latach można zauważyć symptomy wzrostu segmentacji. Kolejne generacje absolwentów przeciętnie coraz dłużej czekają na zatrudnienie na czas nieokreślony. Poprawa na rynku pracy w relatywnie większym stopniu zmniejszyła ryzyko utraty pracy przez osoby pracujące na podstawie umów wynikających z kodeksu pracy. Szanse przejścia z umowy na czas określony do umowy na czas nieokreślony zmniejszyły się w 2013 roku i na razie nie wzrosły wraz z poprawą na rynku pracy. Choć mniej niż 1,5 proc. osób w wieku powyżej 30 lat pracuje stale na podstawie umów cywilnoprawnych, to około 14 proc. stanowią osoby, którym w ostatnich 8 latach zdarzały się epizody bezrobocia i pracy na podstawie umów cywilnoprawnych i krótkookresowych. Odsetek osób mających doświadczenie emigracji zarobkowej w ciągu dwóch lat poprzedzających badanie z 2015 roku był dość stabilny i niski. W latach 2013-2015 oscylował wokół 2 proc., przy czym systematycznie w każdej rundzie był ponad dwa razy wyższy wśród mężczyzn. Doświadczeniem migracyjnym charakteryzowały się najczęściej osoby z wykształceniem średnim i zasadniczym zawodowym a najrzadziej – osoby z wykształceniem podstawowym, z najmłodszych grup wieku oraz mieszkańcy mniejszych ośrodków. W czterech ostatnich rundach odsetek osób deklarujących w momencie badania chęć emigracji zarobkowej w ciągu najbliższych 2 lat wahał się między 6 proc. a 8 proc.; w 2015 roku wyniósł 7 proc. Niezmiennie praca za granicą wydaje się najbardziej atrakcyjną alternatywą dla osób bezrobotnych

13 

Warunki życia gospodarstw domowych. Trudności ze znalezieniem zatrudnienia po ukończeniu szkoły original article

pp. 176-185 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.188

Aleksandra Wilczyńska

Abstract

W roku 2015 19 proc. absolwentów zbadanych w Diagnozie Społecznej przyznało, iż nie mogło znaleźć pracy po ukończeniu szkoły – odpowiednio 5 pp. i 3 pp. mniej niż latach 2013 i 2011. Omawiany problem najczęściej dotyczył osób młodych – 48 proc. osób niemogących znaleźć pracy po zakończeniu szkoły to osoby w wieku 16-24 lata. Analiza ukazała, iż kobiety są bardziej narażone na ten problem niż mężczyźni. Pośród absolwentów zamieszkujących miejscowości powyżej 500 tys. mieszkańców, ryzyko zmagania się z tym problemem jest mniejsze niż wśród absolwentów z mniejszych miejscowości. Osoby z wykształceniem wyższym są istotnie mniej narażone na brak pracy po ukończeniu szkoły niż osoby z wykształceniem podstawowym. Różnice między absolwentami szkół średnich i zawodowych, a absolwentami szkół wyższych, okazały się w tym względzie nieistotne. Kierunkami wykształcenia z najniższym odsetkiem absolwentów niemogących znaleźć pracy po ukończeniu szkoły okazały się prawo oraz ochrona zdrowia. Kierunki z najwyższym udziałem takich absolwentów to ochrona środowiska oraz gospodarka i administracja. Prezentowany problem w różnym stopniu dotykał osoby w zależności od miejsca zamieszkania. Największy procent absolwentów niemogących znaleźć pracy odnotowano w województwie podkarpackim – 47 proc., najniższy zaś w województwie lubuskim, w którym było jedynie 8 proc. takich absolwentów. Pośród absolwentów mających trudności ze znalezieniem pracy odnotowano niższy poziom satysfakcji z wykształcenia, osiągnięć życiowych oraz perspektyw na przyszłość, niż pośród pozostałych absolwentów. Jedna czwarta osób niemogących znaleźć pracy po ukończeniu szkoły wyraziła chęć wyjazdu za granicę w celach zarobkowych. Wśród absolwentów, których ten problem nie dotyczył, chętnych do wyjazdu za granicę było 9 proc.. Wszyscy absolwenci za główną przyczynę ewentualnego wyjazdu podawali względy zarobkowe. Jednak wśród absolwentów niemogących znaleźć pracy często wymienianym powodem były również brak nadziei na znalezienie pracy w kraju, a także przekonanie, iż w Polsce kluczową rolę odgrywają układy i znajomości.

14 

Warunki życia gospodarstw domowych. Wpływ nowych technologii na rynek pracy – pozycja użytkowników i bezrobocie technologiczne original article

pp. 186-199 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.189

Dominik Batorski

Abstract

Internet i nowe technologie mają istotne znaczenie dla rynku pracy. Jednak wpływ zmian technologicznych nie jest jeszcze dobrze poznany. Niniejszy artykuł w oparciu o panel Diagnozy społecznej i dane z lat 2005-2015 analizuje dwa główne wymiary wpływu nowych technologii na rynek pracy. Po pierwsze, wszechstronnie analizowany jest wpływ faktu i sposobów korzystania z internetu na pozycję zawodową użytkowników. Rozpatrywane są szanse na znalezienie pracy osób bezrobotnych, utrzymania pracy przez pracujących, a także poprawy sytuacji zawodowej osób aktywnych zawodowo, rozumianej jako zmiana pracy na lepiej płatną, znalezienie dodatkowej pracy lub uzyskanie awansu. Analizowany jest także wpływ korzystania na zmiany dochodów. Po drugie, analizowane są także bardziej długofalowe efekty wpływu technologii na zmianę sposobów wykonywania pracy, a w konsekwencji na zmianę popytu na pracę w wielu zawodach. Technologie mogą przyczyniać się do zwiększania efektywności pracowników, ale również do zastępowania części pracy, która dotychczas była wykonywana przez ludzi pracą maszyn i oprogramowania. W niniejszym artykule korzystając z oszacowań ryzyka automatyzacji dla ponad siedmiuset zawodów, którą opracowali Frey i Osborne (2013) szacujemy odsetek zatrudnionych w Polsce, którzy w najbliższych latach będą zagrożeni utratą pracy w wyniku komputeryzacji i robotyzacji na ponad 40 proc.. Pokazujemy że, już teraz ryzyko automatyzacji zawodów jest istotnie związane z poziomem bezrobocia. Co więcej, osoby szukające pracy w zawodach, które nie są zagrożone automatyzacją znacznie łatwiej znajdują prace, niż bezrobotni z zawodów wysoko zagrożonych. Należy jednak odnotować, że widoczny jest także proces dostosowania rynku pracy do zjawiska automatyzacji. Część osób aktywnych zawodowo zmienia wykonywany zawód i są to częściej zmiany do zawodów o niższym poziomie ryzyka automatyzacji. Również osoby, które dopiero wchodzą na rynek pracy nieco częściej podejmują pracę w mniej zagrożonych zawodach.

15 

Indywidualna jakość i styl życia original article

pp. 200-331 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.190

Janusz Czapiński

Abstract

Artykuł ten poświęcony jest analizie różnych aspektów jakości życia: dobrostanowi psychicznemu, finansom osobistym, zdrowiu, stresowi życiowemu, strategiom radzenia sobie, wsparciu społecznemu, cechom osobowości i stylowi życia, w tym m.in. systemowi wartości, praktykom religijnym, zachowaniom autodestrukcyjnym (nadużywanie alkoholu, palenie papierosów, zażywanie narkotyków), przestępczości. Weryfikowane są także główne hipotezy wynikające z cebulowej teorii szczęścia.

16 

Stan społeczeństwa obywatelskiego original article

pp. 332-372 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.191

Janusz Czapiński

Abstract

W rozdziale tym omówione zostały postawy (dominacji społecznej, autorytaryzmu, ksenofobii i konserwatyzmu), relacje i zachowania społeczne, takie jak stosunek do dobra wspólnego i do demokracji, ocena zmian systemowych w kraju i udział w życiu politycznym, aktywność organizacyjną i gotowość do współpracy. Analiza zmian w zakresie identyfikacji politycznej Polaków miedzy 2009 i 2015 r. dowodzi, że zwycięstwo PiS w wyborach parlamentarnych w 2005 r. była możliwa dzięki zmianie postaw w kierunku prawicowym. Podsumujemy te analizy w kategoriach kapitału społecznego w kontekście porównań międzynarodowych.

17 

Technologie i media w domach i w życiu Polaków original article

pp. 373-395 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.192

Dominik Batorski

Abstract

Niniejszy artykuł poświęcony jest dostępności w gospodarstwach domowych i korzystaniu z internetu na tle innych mediów w Polsce. W oparciu o dane Diagnozy społecznej z lat 2003-2015 szczegółowo pokazane zostaną trendy związane z korzystaniem z technologii informacyjno-komunikacyjnych. Z internetu korzysta już dwie trzecie dorosłych, zwiększa się czas spędzany w sieci, rośnie przepustowości łącz internetowych i wraz ze smartfonami upowszechnienia się wykorzystanie mobilnego dostępu do sieci. Jednak przyrost nowych użytkowników jest coraz wolniejszy, a co więcej prawie połowa niekorzystających nie zagląda do sieci, choć ma komputer z dostępem we własnym gospodarstwie domowym. Analizy uwarunkowań korzystania i przyczyn braku dostępu wskazują, że kluczową barierą jest brak motywacji. Korzystanie z sieci analizowane jest na tle innych mediów. Upowszechnienie internetu nie powoduje znaczącego spadku popularności telewizji, która nadal jest kluczowym medium dla większości Polaków. W artykule przedstawione jest zróżnicowanie czasu poświęcanego na telewizję, internet i prasę w różnych grupach społeczno-demograficznych. Szczegółowo analizowane jest to, w jaki sposób Polacy korzystają z internetu. Wielu użytkowników robi to w sposób bardzo ograniczony. Dla tych słabiej wykształconych, mieszkających w mniejszych miejscowościach i w gospodarstwach o niższych dochodach, internet jest przede wszystkim źródłem rozrywki. Natomiast użytkownicy lepiej wykształceni, z większych miast i zamożniejszych gospodarstw korzystają przede wszystkim w sposób instrumentalny. To zróżnicowanie sposobów korzystania jest czynnikiem pogłębiającym zjawisko wykluczenia cyfrowego.

18 

Wykluczenie społeczne original article

pp. 396-432 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.193

Tomasz Panek, Janusz Czapiński

Abstract

Wykluczenie społeczne analizowane jest w tym artykule w kategoriach ubóstwa , bezrobocia i dyskryminacji społecznej. Wykazano, ze możliwe są cztery różne powody wykluczeni: fizyczny (związany ze zdrowiem), strukturalny (niski kapitał kulturowy), moralny (nadużywanie alkoholu, narkomania i przestępczość) oraz materialny (ubóstwo i bezrobocie).

19 

Jakość życia w Polsce –wygrani i przegrani original article

pp. 433-460 | First published in 31 December 2015 | DOI:10.5709/ce.1897-9254.194

Janusz Czapiński

Abstract

Artykuł ten stanowi podsumowanie projektu badawczego Diagnoza Społeczna w wymiarze indywidualnej zaradności życiowej Polaków, ogólnego wskaźnika jakości życia w różnych przekrojach społecznych i rozwarstwienia ekonomicznego.

20 

Aneks 1. Kwestionariusze i instrukcja dla ankieterów original article

pp. 461-510 | First published in 31 December 2015 | DOI:

Abstract

Aneks 1. Kwestionariusze i instrukcja dla ankieterów

21 

Aneks 2. Zasady zdefiniowania próby panelowej original article

pp. 511-512 | First published in 31 December 2015 | DOI:

Abstract

Aneks 2. Zasady zdefiniowania próby panelowej

22 

Aneks 3. Analiza porównawcza warunków życia original article

pp. 513-516 | First published in 31 December 2015 | DOI:

Abstract

Aneks 3. Analiza porównawcza warunków życia

23 

Aneks 4. Metodologia analizy ubóstwa original article

pp. 517-524 | First published in 31 December 2015 | DOI:

Abstract

Aneks 4. Metodologia analizy ubóstwa

24 

Aneks 5. Ranking grup społeczno-demograficznych i zawodowych na ośmiu wymiarach jakości życia w 2015 r. original article

pp. 525-545 | First published in 31 December 2015 | DOI:

Abstract

Aneks 5. Ranking grup społeczno-demograficznych i zawodowych na ośmiu wymiarach jakości życia w 2015 r.